Vla was eerst een koek
Het woord vla is hetzelfde woord als vlaai: eerst een platte koek, later alleen de vulling.

Vlade is in het Middelnederlands een platte koek. Het woord staat in 1240, en in 1270 komt een vladebacre voor, een koekenbakker. De oorspronkelijke betekenis is ‘plat rond gebak, bedekt of gevuld met compote of een zuivelproduct’.
In het zuidoosten, in Brabant en Limburg, kreeg de plaats van de d een j-klank en werd het vlaai. In het westen verdween de d helemaal, en daar ging vla alleen de zuivelvulling aanduiden, die ook als zelfstandig nagerecht werd gegeten. Een recept met ‘een sonderlynge vlade’ staat in 1500-25 in een kookboek, en ‘om een Vlaey te maken’ in 1668. In 1777 is vlaade ‘een zeer lekkere en vervrisschende spijs’ van eieren en vruchten. Een ander woordenboek noemt voor vla 1779.

Het woord reisde mee: het Fries heeft fla, het Indonesisch fla en vla, voor een dik melkgerecht. En in 1810 noteert Weiland vla ook voor een koeienvlaai, naar de gelijkenis met een vlaai.
In de tabel van het Voedingscentrum staat vla en pap bij meer dan 2,6 procent vet; bij de halfvolle variant ligt het vetgehalte tussen 1,5 en 1,8 procent.
Vla in het kort
Middelnederlands vlade: platte koek, in 1240
Vla en vlaai zijn hetzelfde woord; vla in het westen, vlaai in het zuidoosten
Vla en pap: meer dan 2,6 procent vet; halfvolle variant 1,5 tot 1,8 procent