Een podding kookte je in een doek
In het kookboek van 1752 gaat de podding in een doek de ketel in. In het zeventiende-eeuwse Nederlands kon het woord ook ‘worst’ betekenen.

Vijf eieren, een half pond fijngehakt niervet, kaneel, suiker, krenten, rozijnen en een witbrood dat in melk is doorweekt: zo begint ‘een podding’ in een Maastrichts receptenschrift van Marie Michon en Thérèse de Milly. Het brood moet goed in de melk doorweekt zijn voordat de rest erdoor wordt geroerd, en dan moet alles goed dooreen worden geklopt. Hij wordt gebakken in een braadpan, waarin een plaatje ligt om hem uit de oven te kunnen tillen. Het schrift loopt van 1785 tot ongeveer 1855.
Een toetje uit een bakje is het niet. Het woord pudding is in het Nederlands ontleend aan het Engels, waar ‘spijs gekookt in een zak’ in 1544 is vastgelegd. In het Nederlands uit de zeventiende eeuw is een podding een zoute of zoete spijs van meel, zuivel en meer, die in een zak wordt gekookt. In 1668 staat in een recept dat hij in een schone doek wordt gebonden, en in een ander dat hij wordt gebakt: dezelfde spijs kan ook in een vorm worden gekookt of gebakken. Een tweede betekenis is ‘worst’ of ‘beuling’: in 1684 komt de ‘swarte Podding of Bloed-beuling’ voor. Het Engelse woord kende al in 1305 de betekenis ‘beuling, bloedworst’, en in 1444 ‘ingewanden, pens’. Waar het vandaan komt, is niet helemaal duidelijk, schrijft de etymologiebank; meestal gaat men uit van het Franse boudin, bloedworst. Een andere gedachte is verwantschap met een Germaanse wortel voor ‘zwellen’, waarbij ook het Engelse pudgy, ‘gezet’, hoort.

Hoe zo’n podding eruitzag, staat in De volmaakte Hollandsche keuken-meid uit 1752. De brood-podding gaat met twaalf eieren, saffraan, suiker, kruidnagel, foelie, nootmuskaat, krenten en fijngesneden niervet in twee geraspte witte broden, met een scheutje brandewijn om hem luchtig te maken. Het deeg gaat in een doek of zakje dat niet strak dicht mag, en wordt gaar gekookt en met saus gegeten. De witte podding is eerder een gistdeeg: twee pond meelbloem, een pond krenten, een half pond rozijnen, driekwart pond ossenniervet, acht eieren, anderhalve nootmuskaat en voor een halve stuiver gist, met melk dik aangemaakt en laten rijzen. Hij kookt een uur of anderhalf in vleesnat. Erbij hoort een saus van hete zoete melk met een beetje boter, gestoten kaneel, suiker en wijn.
De bruine podding is van beschuit: twintig gestoten beschuiten met acht eieren, anderhalf pond krenten, amandelen, sukade, kruiden, suiker en gesmolten boter, die twee en een half uur in een blik in water kookt. Erbij hoort een saus van hete zoete melk met een weinigje boter, kaneel, suiker en wijn. De plum-podding heeft twee pond tarwemeel, twaalf eieren, een pintje zoete melk, twee pond rozijnen, een geraspte nootmuskaat, zout en twee pond niet te fijn gehakt ossenniervet. Alles wordt de dag tevoren gemengd en zes uur in een doek gekookt. En de appel-podding is een korst van deeg met appels erin, kaneel en kruidnagel, ook in een doek gaar gekookt; daarna wordt een gat in de korst gesneden en komen er suiker en boter in. De penne-royal-podding is eigenlijk een bal: een half pond klein gehakt ossenniervet, drie stuivers oudbakken fijngewreven wittebrood, twee eieren, een half pond krenten, ‘Penne Royal of Pelegium’ met peterselie fijngehakt, een beetje boter, een glaasje ‘sek’, suiker en nootmuskaat, tot vijf of zes balletjes gekneed en met meel bestrooid. Ze koken een half uur, niet langer, in water in een plat koperen bekken en moeten steeds worden gekeerd. Daarna gaan ze op een schotel, bestoken met sinaasappelsnippers en sukade, en ze worden gegeten met een saus van boter, sek en suiker.
Griesmeel zit niet in de recepten hierboven. Het woord is uit het Duits: Grießmehl, in 1482 nog griesmel, ‘grof gemalen graan’. De etymologiebank noemt als vindplaatsen 1872 voor griesmeel, 1898 voor griesmeelpodding en 1910 voor griesmeelpap. Voor gebroken graan bestond in het Middelnederlands al gruus, en de betekenis is in het Nederlands ingeperkt tot grofkorrelig meel van tarwe of spelt.
Het toetje pudding komt later in beeld. In 1864 staat pudding als ‘engelsch tafelgebak, pastei’ in een woordenboek van Calisch. Voor de betekenis ‘opgestijfde vla als dessert’ noemt de etymologiebank 1842. In 1879 adverteert iemand met puddingen in blik en puddingsauzen. De oude vorm podding bleef tot het eind van de negentiende eeuw nog heel gewoon, ook in de woordenboeken.
Podding in het kort
Kookwijze in 1752: in een doek of zakje, of in een blik in water; de witte podding een uur of anderhalf in vleesnat
Vaste ingrediënten in de recepten: eieren, krenten of rozijnen, ossenniervet, kruiden
Woord: ontleend aan het Engels; in 1684 in het Nederlands ook ‘bloedworst’, in 1842 ‘opgestijfde vla als dessert’
Griesmeel: uit het Duits Grießmehl; griesmeelpodding in 1898, griesmeelpap in 1910