Met een metworst naar een zijde spek
Het woord met bleef alleen in metworst bewaard, schrijft een woordenboek uit 1980.

‘Met een metworst naar een zijde spek gooien’ betekent hetzelfde als een spierinkje uitgooien om een kabeljauw te vangen: iets kleins geven om iets groots te krijgen. Een zijde spek is een heel stuk, een metworst een worst van gehakt varkensvlees.
In het Middelnederlands staat metworst in 1477 voor een worst van gehakt varkensvlees. Het eerste deel, met of mette, betekent ‘gehakt varkensvlees’. Kiliaan noteert in 1599 dat het een oostelijk woord is, zoals ook het Middelnederduitse mett. Het gaat terug op een Proto-Germaans woord voor ‘eten, voedsel’, waaraan ook het Engelse meat verwant is. Het Duitse Mettwurst is aan het Nederduits ontleend.

Schröder schrijft in 1980 dat metworst het enige woord in het hedendaagse Nederlands is waarin het zelfstandig naamwoord met bewaard is gebleven. De eigenlijke betekenis is, schrijft hij, ‘middagmaal’, en in het bijzonder een maaltijd met gehakt vlees. De Vries schrijft dat de betekenis oorspronkelijk ‘spijs’ was en werd versmald tot ‘varkensvlees zonder spek’.
Het tweede deel is ouder in de boeken: worst staat in het Middelnederlands in 1240. In 1285-86 betaalt iemand tweeënhalve schelling aan Arnoud de Vleeshouwer voor worsten. Waar het woord vandaan komt, is onduidelijk. Mogelijk is het ‘het ineengedraaide’, een andere gedachte is ‘dooreenmenging’.
Metworst in het kort
Metworst: Middelnederlands, 1477; met betekent ‘gehakt varkensvlees’
Worst: Middelnederlands, 1240; herkomst onduidelijk
Duits Mettwurst is aan het Nederduits ontleend