Een hond kreeg gehakt voor zijn verjaardag
In 1785 wordt een hond op gehakt getrakteerd. En in een kookboek van 1752 staan al balletjes van gehakt vlees.

Iemands hond is jarig, en hij wordt op wat gehakt getrakteerd: zo staat het in een tekst uit 1785. Het is de oudste vindplaats die de etymologiebank geeft voor gehakt in de betekenis ‘fijngehakt of gemalen vlees’.
Het woord is het voltooid deelwoord van hakken, ‘in kleine stukjes delen’. Eerst was het een bijvoeglijk naamwoord: in 1704 staat ‘gehakt vleesch’, fijngemaakt vlees, en later werd dat verkort tot gehakt. Samenstellingen volgen: kalfsgehakt omstreeks 1860 en gehaktballetjes in 1949, de oudste citaten die de etymologiebank noemt.

Het gerecht is ouder dan het woord gehaktballetjes. In De volmaakte Hollandsche keuken-meid van 1752 gaan drie pond kalfskarbonade zonder been, wat saucijzen en een pond gehakt vlees waar kleine balletjes van gemaakt zijn, samen in een platte pot om te stoven. In een ander gerecht gaat een pond balletjes van gehakt vlees, samen met een gehakt hoen of vier duiven en zwezeriken, in boter in de pan tot het bruin is. En bij duiven die een half uur in azijn hebben gelegen, gaan zes balletjes kalfsvlees met peterselie, kruiden, gestoten beschuit en een ei de pot in.
In die recepten heet het ‘balletjes van gehakt vleesch’, en ze gaan mee in de stoofpot.
Gehakt in het kort
Woord: voltooid deelwoord van hakken; ‘gehakt vleesch’ in 1704, gehakt in 1785
Samenstellingen: kalfsgehakt omstreeks 1860, gehaktballetjes in 1949
In 1752: balletjes van gehakt vlees in stoofgerechten