NLNederlands

Home › Eten & drinken

Eten & drinken · Nederland

Zeven kilo appels voor één kilo stroop

Een ketel boven open vuur, peren en appels uit hoogstamboomgaarden en een ambacht dat halverwege de twintigste eeuw bijna verdween.

· Redactie Restaurant Magazine

Een grote koperen ketel boven een houtvuur met dikke gouden fruitstroop die zachtjes borrelt en stoom afgeeft.
Eigen redactiebeeld

Voor één kilo appelstroop zijn ongeveer zeven kilo appels nodig. Dat getal zegt veel over wat stroop in Zuid-Limburg is: fruit dat geperst wordt en waarvan het sap zo lang inkookt tot er iets dikkers overblijft. Het verwerken van appels en peren tot stroop is daar al eeuwenlang een gewoonte.

Traditionele Limburgse stroop bestaat uit ongeveer 60 procent perensap en 40 procent appelsap. Dat sap gaat in een ketel boven open vuur en wordt langzaam ingedikt. Andere ingrediënten komen er niet bij, en het fruit komt uit hoogstamboomgaarden. De stroop heeft meer namen dan één: appelstroop, kruutje, zeem, sjroëp of kroet. Je mag het noemen zoals je wilt. De traditionele manier van stroop koken komt alleen voor in Zuid-Limburg.

Peren en appels in een houten kist, daarnaast een potje donkere stroop met een houten lepel op een eikenhouten tafel.
Eigen redactiebeeld

Het bereiden van stroop is oud. De Germanen kookten appels in ondiepe potten tot het vocht verdampte, en de overgebleven moes was door de suikers lang houdbaar. Later gebruikte men een mengsel van appels en peren. Vóór de koelkast bewaarde men fruit op stro op zolder tot het voorjaar, en beschadigd fruit ging de ketel in. Voor Limburg is er een telling uit 1854: het Statistisch Jaarboek meldt 50 stroopstokerijen in de provincie, twee ervan in Amby. In dat dorp stonden de hoogstamboomgaarden direct rond de huizen.

Rijp fruit werd geschud in plaats van geplukt en in jutezakken op een kar met stro vervoerd. Een deel was voor eigen gebruik, een deel ging naar appelwijn of appelazijn, en het grootste deel naar de stokerij. Leveranciers kwamen met porties van 300 tot 500 kilo en brachten hun eigen potten en bussen mee. Het fruit kwam uit dorpen als Amby, Borgharen, Meerssen en Houthem. Per 100 kilo fruit kwam gemiddeld 12 kilo stroop vrij. Een ketel van 500 kilo fruit leverde 60 kilo stroop op.

Limburgse stroop wordt gestookt in koperen ketels op een open hout- of gasvuur. Later kwamen er steenkool en stoom bij. De stoker moest het vuur voortdurend bewaken. De bodem van de ketel kreeg een klein laagje water, zodat het fruit niet aanbrandde, en daarop kwamen lagen peren en appels. Door de stoom barstten de schillen open in vier tot zes uur. De moes ging in een houten pers met doeken, het sap werd gefilterd en opnieuw gekookt, vier tot vijftien uur lang, tot ongeveer 15 procent van het oorspronkelijke gewicht. Na het afkoelen ging de stroop in potten. Door narijping in de pot werd de smaak intenser.

Welk fruit erin ging, is bekend. Bij de appels hoorden Franse Zure, Ossekop, Eysdener Klumpke, Goudreinet en Sterappel, bij de peren Suikerperen, Legipont, Herfstperen, Beurré Hardy en Saint Remy. Appels werden bij peren gevoegd voor de pectine, zodat de stroop steviger werd. Er is ook een variant met suikerbieten: perenstroop met bieten was vloeibaarder en soms doorzichtig en heette 'rinse appelstroop'. De stokers van het Slow Food Presidium gebruiken nu alleen rassen die van oudsher in Nederlands Limburg en de aangrenzende delen van België en Duitsland groeien, zoals Schaapsneus, Goudreinet, Herfstpeer van Geulle en Legipont. Smaak en kleur hangen af van het ras, van hoe rijp het fruit is en van de stoker, dus elke partij is anders.

Het ijzer in de oude stroop kwam niet uit het fruit, maar uit de potten waarin het werd gekookt. Toen de appelstroop vanaf de jaren vijftig niet meer in ijzeren potten werd gekookt, nam het ijzergehalte sterk af. In diezelfde jaren probeerde men stroop aan winkels te verkopen, wat enkele jaren lukte. Grote stroopfabrieken concurreerden hevig, en de handmatige bereiding was te duur. In de stokerij van Amby stopte het stoken in 1969, omdat geschikt fruit ontbrak: de hoogstamboomgaarden werden gerooid. Halverwege de twintigste eeuw verdween het ambacht daardoor bijna.

Aan het eind van die eeuw keerde de belangstelling terug. Stokers pakten het weer op en richtten samen een Slow Food Presidium op. De vraag groeit, en de stokers verkopen hun stroop vooral rechtstreeks aan consumenten. Het ambachtelijk stoken van Limburgse stroop is officieel erkend als nationaal cultureel immaterieel erfgoed.

Het woord stroop zelf heeft een heel andere route afgelegd dan de stroop uit de ketel. Het kwam via het Middelnederlandse siroop uit het Frans sirop, dat terugvoert op een Arabisch woord voor 'drank'. Bij Kiliaan staat het woord nog niet. In het Nederlands betekent het een dikke vloeistof op suikerbasis.

Bronnen en beeldcredits →

Rubrieken
HomeRestaurantgidsRestaurantkaartPlaatsen & regio’sEten & drinkenUitjesWetenswaardighedenParkeren & bereikbaarheidAlle verhalenAgenda