NLNederlands

Home › Eten & drinken

Eten & drinken · Nederland

Bijna 18 kilometer sprits per uur

Een spuitkoek uit het Duits, een Utrechtse bakker en een fabriek met zeven ovens.

· Redactie Restaurant Magazine

Een hoopje gouden S-vormige boterkoekjes met ribbels op een donker eikenhouten bord en een linnen servet, naast een kop zwarte koffie.
Eigen redactiebeeld

Bijna 18 kilometer sprits per uur: zo lang was de rij koekjes die een fabriek in Ede rond 1963 in een uur kon bakken. Het bakproces was bijna geheel geautomatiseerd, met zeven ovens. De fabriek maakte op dat moment ongeveer 25 soorten koekjes, samen circa 200.000 kilo per week.

Het woord sprits is ouder dan die machines. Rond 1580 staat in een Nederlandse tekst 'om spricce te maken', en in 1657 staat 'spritssen' op papier. Het is een ingekorte vorm van het Duitse Spritzkuchen, uit spritzen, 'spuiten', en Kuchen, 'koek'. De naam verwijst naar het spuiten van het deeg met een spuitzak. Het Chronologisch woordenboek geeft voor 1580 de betekenis 'baksel waarvan het deeg in heet vet wordt gespoten'. In Duitsland zijn spritskoeken al zo'n 400 jaar bekend als Spritzenkuchen.

S-vormig gespoten koekjesdeeg op een bakplaat naast een spuitzak.
Eigen redactiebeeld

In Nederland wordt het koekje met Utrecht verbonden. Het verhaal gaat dat een Utrechtse bakker een koekje wilde maken dat lang houdbaar was en gemakkelijk mee te nemen op lange reizen. Het koekje is knapperig en boterachtig en heeft een S-vorm. Het begin van de massaproductie ligt bij een Utrechtse bakker die aan het begin van de twintigste eeuw durfde om uitsluitend spritskoek te maken.

In 1933 bakten een bakker en zijn zwager in Ederveen de eerste echte spritsen van die fabriek. In de begintijd gingen ze in grote blikken op reis, vooral naar kazernes. Later werd de productie verpakt in kleinere verpakkingen voor de consument. In 1953 verhuisde de fabriek naar Ede.

Bronnen en beeldcredits →

Rubrieken
HomeRestaurantgidsRestaurantkaartPlaatsen & regio’sEten & drinkenUitjesWetenswaardighedenParkeren & bereikbaarheidAlle verhalenAgenda