NLNederlands

Home › Eten & drinken

Eten & drinken · Nederland

Kapucijners: grauwe erwten met een monnikennaam

Een pan bruine erwten, spek en mosterd op tafel: zo eet je een captain's dinner. Over de erwt die van de akker komt, de naam van de monniken, het Middeleeuwse bord en de weektijd van een nacht.

· Redactie Restaurant Magazine

Een emaillen pan met gekookte bruine erwten en krokant gebakken spek, met mosterd en zilveruitjes ernaast.
Eigen redactiebeeld

Een pan bruine erwten, spek uitgebakken in de koekenpan, en op tafel staan mosterd, augurk, gebakken uitjes, stroop en appelmoes. Zo ziet een captain's dinner eruit, het gerecht waarin kapucijners de hoofdrol spelen. In een kookprogramma over eten op zee wordt het opgediend aan een echte kapitein, en de maaltijd bestaat uit louter houdbare ingrediënten. De erwt zelf is ouder en veelzijdiger dan dat ene bord.

Wat een kapucijner precies is, hangt af van wie het zegt. Botanisch gaat het om Pisum sativum var. arvense, waarbij arvense 'van de akker' betekent. Over het algemeen worden grauwe erwten, rozijnerwten en kapucijners allemaal kapucijner genoemd. Andere namen zijn velderwt en schokkererwt, en de plant hoort bij de vergeten groenten. Verse kapucijners zijn groen, rijpe en droge zijn bruin. Daarom zijn geweekte kapucijners uit pot of blik bruin. De rozijnerwt heeft een gerimpelde, gemarmerd bruine schil, de grauwe erwt is bruin met witte spikkels, en kreukerwten zouden smakelijker zijn dan gladde erwten. De zaden van de rozijnerwt zijn iets groter dan die van de gewone doperwt en hebben een hoogbruine kleur, zo staat in een negentiende-eeuwse beschrijving. Een verse, onrijpe kapucijner is ook groen, maar niet egaal rond, en wordt daarom geen doperwt genoemd.

Een houten kom met gedroogde bruine gespikkelde erwten en een paar peulen op een jutedoek.
Eigen redactiebeeld

De naam is een raadsel met een monnikenpij erin. Het woord kapucijn voor de bedelmonnik is voor het eerst in 1592 vastgelegd, en de orde zelf ontstond in 1528 in Italië als afsplitsing van de minderbroeders. De erwt kreeg zijn naam waarschijnlijk naar de kleur van de pij: grauwbruin. Een andere theorie zegt dat de erwten werden gekweekt en veredeld in de tuin van een kapucijnerklooster. Wanneer de naam precies in beeld kwam, is niet bekend, en over de geschiedenis van de kapucijner is weinig vastgelegd.

De erwt zelf gaat veel verder terug. De oudste verbrande zaden van de grauwe erwt zijn gevonden in holenwoningen in Hongarije en worden op 8.000 jaar voor Christus gedateerd. De erwtenplanten zouden zich in de afgelopen duizenden jaren van Azië via Turkije en Griekenland naar Europa hebben verplaatst. In de Middeleeuwen vormden de grauwe erwt, zwart roggenbrood, havermoutbrij, water en wei het gewone voedsel. De erwten werden gestoofd met uitgebakken spek, en ze werden ook als veevoer gebruikt. Tot de zestiende eeuw keek men niet erg naar het onderscheid tussen erwt en boon. Een capitulare van Karel de Grote noemt de grauwe velderwt, en in 1554 omschrijft Dodoens ze als 'graeuwe erweten oft oude wijfkens', vanwege hun bruinheid en gerimpelde huid.

Een gedroogde kapucijner vraagt geduld. Gedroogde kapucijners moeten eerst 8 tot 12 uur weken in ruim water, en daarna gaan ze 1 tot 2 uur in het weekwater op het vuur. Een andere kok kiest voor een nacht weken en dan een uur koken. Verse kapucijners zijn sneller klaar: 5 tot 10 minuten met een klein snufje zout. Kapucijners uit blik of glas hoeven maar enkele minuten te worden verwarmd. Het verschil in tijd is groot. Een nacht weken past precies binnen de 8 tot 12 uur.

Op het bord heeft het gerecht verschillende gezichten gehad. In de oud-Hollandse keuken werden kapucijners gekookt of gestoofd, net als doperwten, en opgediend met boter of jus naast gekookte aardappels en komkommer. Recentelijk is het gebruikelijk ze met gebakken spek te eten, in blokjes of dunne plakjes. De captain's dinner gaat verder: de onderdelen die op tafel horen, zijn spek, piccalilly, gebakken uitjes, stroop, tafelzuur zoals uitjes en augurk, mosterd en appelmoes of gebakken appeltjes. Gehaktballetjes, worst en rode bietjes mogen erbij, maar zijn een extra. Wat hier wel opvalt: alles op die lijst kan lang bewaard worden, en dat is precies het idee van het gerecht.

In Nederland wordt de kapucijner vooral in Zeeland geteeld. Een tuingids noemt ongeveer 700 hectare in Nederland. De teelt kent langstrorassen, die tot 2 meter groeien, en kortstrorassen, die niet hoger worden dan 75 centimeter. De plant hoort bij wat een tuinsite 'vergeten groenten' noemt. Ze zijn zacht van smaak en minder bitter dan tuinbonen. Het doppen kost tijd, maar het loont. Wie ze zelf kweekt, eet ze het lekkerst meteen na het oogsten, en blancheren en invriezen houdt ze wel twaalf maanden. Ook de droge erwt heeft zijn plek: geoogst als ze droog zijn, later in de winter geweekt en gekookt. Een erwt die je kunt drogen, is een erwt voor de winter.

Bronnen en beeldcredits →

Rubrieken
HomeRestaurantgidsRestaurantkaartPlaatsen & regio’sEten & drinkenUitjesWetenswaardighedenParkeren & bereikbaarheidAlle verhalenAgenda