NLNederlands

Home › Eten & drinken

Eten & drinken · Nederland

De kaas die in Gouda werd verhandeld

Gouda Holland is een beschermde aanduiding, met eisen aan vet, rijping, vorm en melk. De naam zelf gaat terug op een markt in de achttiende eeuw.

· Redactie Restaurant Magazine

Houten schappen in een koele kaasopslag met rijen ronde en broodvormige gele kazen met een droge korst.
Eigen redactiebeeld

Op het vloei-etiket van een hele kaas staat 'Gouda Holland'. Die twee woorden zijn een beschermde geografische aanduiding, en wat eronder valt, ligt tot in de details vast. Het gaat om een volvette kaas, plat-cilindrisch of in blok- of broodvorm, met een gewicht van 2,5 tot 20 kilo. Het vetgehalte ligt tussen 48 en 52 procent in de droge stof.

De naam Gouda is ouder dan de regels. De kaas die in Gouda werd verhandeld, kreeg vanaf de achttiende eeuw de aanduiding Goudse kaas. Later werd de naam gekoppeld aan alle platcilindrische volvette kaas uit Holland. De kaas is een voorbeeld van de Nederlandse kaascultuur die zich vanaf de middeleeuwen ontwikkelde en in de zeventiende eeuw, de Gouden Eeuw, tot volle wasdom kwam. Aan het begin van de twintigste eeuw kwamen er nationale wettelijke regels voor Goudse kaas, en de naam werd opgenomen in de Landbouwkwaliteitsbeschikking kaasproducten. Het product groeide van boerderijproductie via lokale fabrieken uit tot een nationaal geproduceerd product met een wereldwijde reputatie.

Een stuk gouden kaas met kleine ogen op een donker eikenhouten bord, met dunne plakken, komijnzaad en een kaasmes.
Eigen redactiebeeld

Een beschermde geografische aanduiding, afgekort BGA, is iets anders dan een beschermde oorsprongsbenaming, een BOB. Bij een BOB moeten productie, verwerking en bereiding binnen een bepaald gebied plaatsvinden. Bij een BGA moet ten minste één productiefase plaatsvinden in het gebied waarnaar de naam verwijst. Opvallend is dat Gouda niet uit Gouda hoeft te komen. Voor Gouda Holland geldt wel dat het uitsluitend koemelk van Nederlandse melkveehouderijbedrijven is, en Holland staat in het dossier voor Nederland.

De bereiding begint op de boerderij. De melk wordt daar gekoeld tot hoogstens 6 graden en binnen 96 uur naar de kaasfabriek vervoerd. In de fabriek wordt de verhouding tussen vet en eiwit zo ingesteld dat de kaas 48 tot 52 procent vet in de droge stof bevat. De kaasmelk wordt minimaal 15 seconden verhit op 72 graden of meer. Het stremmen gebeurt bij ongeveer 30 graden. De wrongel wordt gescheiden van de wei, bewerkt en gewassen tot het vochtgehalte en de zuurgraad kloppen, en daarna in vaten geperst. De kaas gaat vervolgens in een pekelbad. Het stremsel mag van kalfslebmaag, runderpepsine of microbiële oorsprong zijn, zonder genetische modificatie.

Dan volgt het rijpen. Dat gebeurt natuurlijk aan de lucht, bij minimaal 12 graden, en de kaas wordt regelmatig gekeerd en gecontroleerd. De rijpingstijd is ten minste 28 dagen na de eerste dag van bereiding, en rijping in folie is niet toegestaan. De kaas kan langer dan een jaar rijpen, afhankelijk van het gewenste smaaktype. Na vier weken is hij iets zacht tot smeerbaar. Met de tijd wordt hij steviger en korter van structuur, en de smaak loopt van mild tot pittig. Komijn mag worden toegevoegd. Twaalf dagen na de eerste dag van bereiding mag het vochtgehalte hoogstens 42,5 procent zijn. De korst is goed gesloten, glad, droog, schoon en vrij van schimmelgroei, en het zuivel is ivoorkleurig tot geel, met ogen in de doorsnede.

Dat het allemaal klopt, wordt bijgehouden. Vóór het persen krijgt elke kaas een caseïnemerk met een unieke code, en een keuringsinstantie legt die codes vast in een register met alle keuringsgegevens. Op hele kazen staat 'Gouda Holland' prominent op het vloei-etiket. Versnijden en voorverpakken mogen binnen of buiten Nederland gebeuren, zolang een sluitend administratief controlesysteem de herkomst waarborgt. Op de verpakking staat het verplichte BGA-logo.

Hoe de naam in Europa landt, is onderzocht in zes landen, met 1.250 respondenten per lidstaat. Gouda wordt daar sterk met Nederland geassocieerd. 'Gouda Holland' is gewilder dan Gouda uit andere landen, en bijna de helft van de consumenten denkt dat alle Gouda in Nederland wordt gemaakt. Consumenten zien Gouda Holland en Edam Holland als merken en als een symbool van het Nederlandse culturele erfgoed. Het dossier wijst ook op het land zelf: de ligging, grotendeels onder zeeniveau, het zeeklimaat en de graslanden op klei- en zandgronden maken de melk geschikt voor kaas.

Het woord kaas is veel ouder dan de naam Gouda. Het Middelnederlands kende kase in 1240 en caes in 1291, en het is vroeg ontleend aan het Latijnse caseus. Een oud Germaans woord voor kaas leeft voort in het Zweeds, ost, en De Vries denkt dat het mogelijk een soort kwark was. Kaas is in tal van talen overgenomen, onder andere in het Sranantongo en het Sarnami. In het Nederlands zit het woord in uitdrukkingen: 'ergens kaas van gegeten hebben' staat in een verzameling uit 1923-1925, en 'zich de kaas niet van het brood laten eten' heeft oudere vormen die teruggaan tot de zestiende eeuw. 'Zeg kaas' is veel jonger en is gedocumenteerd vanaf 2004.

Bronnen en beeldcredits →

Rubrieken
HomeRestaurantgidsRestaurantkaartPlaatsen & regio’sEten & drinkenUitjesWetenswaardighedenParkeren & bereikbaarheidAlle verhalenAgenda